Świat ducha a świat rozumu

Świat ducha a świat rozumu. Omów zagadnienie na podstawie Romantyczności Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Epoka romantyzmu to dla Polski okres fundamentalnych zmian. Po upadku powstania narodowego nasza ojczyzna wciąż pozostawała w okowach zaborców. Twórcy, chcąc pokrzepić serca rodaków, poddawali analizie przeszłość i wyznaczali świeże koncepcje odzyskania niepodległości. Równocześnie przewartościowaniu uległo postrzeganie roli poety oraz znaczenia poezji.

W takich okolicznościach ukształtował się spór klasyków z romantykami. "Poprzednikom" wytykano, że sam rozum nie wystarczy do pojęcia świata, gdyż teraz fundamentem twórczości miały stać się emocje, sfera duchowa i intuicja. Z tego powodu w owym czasie niezwykłą popularność zyskały wątki metafizyczne oraz nadprzyrodzone. To właśnie w epoce romantyzmu zjawy, sny i duchy zaczęły dominować w rzeczywistości kreowanej przez autorów.

Świat ducha a świat rozumu - teza

Zderzenie sfery metafizycznej z racjonalizmem kształtuje zachowania oraz postawy moralne postaci oraz nadaje dziełu wymiar tragiczny.

Świat ducha a świat rozumu - argumentacja

Tego typu konflikt został ukazany w balladzie "Romantyczność" Adama Mickiewicza. Główną postacią jest tutaj Karusia, której zachowanie sugeruje obłęd. Dziewczyna dostrzega swojego nieżyjącego ukochanego, prowadzi z nim dialogi i głęboko to przeżywa. Wokół niej gromadzi się tłum gapiów. Rodzi się wątpliwość: czy bohaterka rzeczywiście straciła rozum, czy może realnie obcuje z wymiarem nadprzyrodzonym, który często jest nie dostrzegany lub wypierany? Prosty lud ufa jej świadectwu. Jednak w grupie znajduje się także starzec, który drwi z całej sytuacji i wyśmiewa zabobony, uznając widzenia za zwykłe oszustwo.

Ostateczny werdykt wydaje narrator, który staje po stronie Karusi. Przekonuje on, że to nie wiedza i mądrość są kluczem do zrozumienia świata, lecz serce. Pod postacią starca Mickiewicz ukrył Jana Śniadeckiego, konserwatywnego uczonego - astronom został przedstawiony jako ufający jedynie "szkiełku i oku" w procesie odkrywania prawdy. W utworze uosabia on ograniczone horyzonty oraz niechęć do przyjmowania nowych idei. Ten bohater symbolizuje także postawę blokującą twórczy rozwój i hamującą postęp młodego pokolenia.

Od stuleci ludzkość zmaga się z dylematami wynikającymi ze starcia intuicji, serca i ducha z chłodnym rozumem. Refleksje płynące z emocji oraz te oparte na racjonalnej analizie znacząco się od siebie różnią. Bywają one tak skrajnie odmienne, jak dzień różni się od nocy. Wystarczy spojrzeć na dany problem z innej perspektywy, aby dzięki wrażliwości serca dostrzec detale, które przy czysto logicznym podejściu pozostałyby niewidoczne.

Świat ducha a świat rozumu - kontekst

1. "Lalka", Bolesław Prus: Stanisław Wokulski to postać, którą przenikają cechy romantyka oraz pozytywisty. Z jednej strony jawi się jako przedsiębiorczy realista, skupiony na pomnażaniu majątku i działaniu dla pożytku ogółu. Z drugiej zaś jest targany uczuciem do Izabeli Łęckiej, które tłumi jego logiczne myślenie i skutkuje życiową porażką. Losy Wokulskiego stanowią dowód na to, że rozsądek i serce często pozostają w sprzeczności, a ich wewnętrzny spór potrafi zdeterminować całą egzystencję człowieka.
2. "Zbrodnia i kara", Fiodor Dostojewski: Rodion Raskolnikow w pierwszej fazie swoich działań polega wyłącznie na intelekcie, kreując koncepcję "ludzi nadzwyczajnych" i używając jej do usprawiedliwienia morderstwa. Niemniej jednak, po zabójstwie lichwiarki, bohatera zaczynają dręczyć wyrzuty sumienia oraz dotyka go ból egzystencjalny. To okazuje się potężniejsze niż jego logiczne argumentacje. Dzieło Dostojewskiego obrazuje triumf sfery uczuciowej i moralności nad wyrachowanym racjonalizmem, a także pokazuje proces wewnętrznej przemiany człowieka.

Nie improwizuj na maturze. Zamiast tego wejdź na egzamin z gotowym schematem w głowie. Sprawdź opracowane odpowiedzi do pytań jawnych - wszystkie 76 zagadnień w jednym miejscu.